Đến với phần 2, bài viết tiếp tục giới thiệu các nội dung của Định vị và phát triển năng lực nội tại cho startup: Xây dựng nền móng vững chắc để tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

1. Nhận diện và hiểu đúng năng lực nội tại của startup

Bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc định hướng năng lực nội tại là hiểu rõ chính mình. Đây không phải là một quá trình đơn giản, bởi nó đòi hỏi sự trung thực, khả năng tự đánh giá và tư duy phản biện. Nhiều startup thường đánh giá năng lực dựa trên cảm tính hoặc kỳ vọng, thay vì dựa trên dữ liệu và thực tế vận hành. Điều này dẫn đến việc xây dựng chiến lược không phù hợp, hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng thực thi.

Năng lực nội tại của startup không chỉ nằm ở kỹ năng cá nhân của người sáng lập, mà là tổng hòa của nhiều yếu tố: tư duy lãnh đạo, năng lực đội ngũ, hệ thống vận hành, văn hóa doanh nghiệp, khả năng học hỏi và mức độ thích nghi với thị trường. Nếu không có cái nhìn toàn diện, startup rất dễ đánh giá sai năng lực và từ đó lựa chọn chiến lược không phù hợp.

Ở cấp độ cá nhân, người sáng lập cần xác định rõ điểm mạnh và điểm yếu của mình. Có người giỏi chiến lược nhưng yếu vận hành, có người mạnh về kỹ thuật nhưng thiếu kỹ năng quản trị. Điều quan trọng không phải là trở nên hoàn hảo ở mọi mặt, mà là hiểu rõ giới hạn của bản thân để xây dựng hệ thống hỗ trợ phù hợp. Người sáng lập cũng cần tự đánh giá khả năng chịu áp lực, mức độ kiên trì và tư duy ra quyết định, bởi đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống còn của startup trong giai đoạn khó khăn.

Ở cấp độ đội ngũ, cần đánh giá sự bổ trợ giữa các thành viên. Một đội ngũ hiệu quả không cần quá đông nhưng phải có sự đa dạng về kỹ năng và tư duy. Không chỉ là kỹ năng chuyên môn, mà còn là phong cách làm việc, khả năng phối hợp và mức độ cam kết. Một đội ngũ giỏi nhưng thiếu sự đồng thuận sẽ khó tạo ra sức mạnh tổng thể. Do đó, việc xây dựng đội ngũ cần đi kèm với việc thiết lập giá trị chung và cơ chế giao tiếp rõ ràng.

Ngoài ra, startup cũng cần đánh giá năng lực vận hành hiện tại. Quy trình làm việc có rõ ràng không, việc phối hợp giữa các bộ phận có hiệu quả không, và mức độ phụ thuộc vào cá nhân đến đâu. Một dấu hiệu phổ biến của startup chưa trưởng thành là mọi thứ phụ thuộc vào một vài cá nhân chủ chốt. Điều này có thể giúp doanh nghiệp vận hành nhanh trong giai đoạn đầu, nhưng sẽ trở thành rào cản khi mở rộng.

Một công cụ hữu ích trong giai đoạn này là việc “bản đồ hóa năng lực”, tức là liệt kê toàn bộ các năng lực hiện có của startup và phân loại theo mức độ quan trọng, mức độ mạnh yếu và khả năng phát triển. Khi có một bức tranh rõ ràng, startup sẽ dễ dàng xác định đâu là điểm cần cải thiện và đâu là lợi thế cần phát huy.

Việc hiểu đúng năng lực nội tại không chỉ giúp startup tránh sai lầm, mà còn giúp tập trung nguồn lực vào những điểm tạo ra giá trị lớn nhất. Đây chính là nền tảng để chuyển sang bước tiếp theo: thiết kế và phát triển năng lực một cách có chiến lược.

2. Thiết kế và xây dựng năng lực nội tại theo định hướng chiến lược

Sau khi nhận diện được năng lực hiện tại, bước tiếp theo là chủ động thiết kế và phát triển năng lực theo hướng phục vụ chiến lược dài hạn. Đây là giai đoạn chuyển từ tư duy “có gì dùng nấy” sang tư duy “cần gì thì xây dựng”. Nếu chỉ dựa vào những gì sẵn có, startup sẽ bị giới hạn trong phạm vi năng lực hiện tại và khó có thể bứt phá.

Startup cần bắt đầu bằng việc xác định mục tiêu dài hạn và vị trí mong muốn trên thị trường. Từ đó, đặt câu hỏi ngược lại: để đạt được vị trí đó, doanh nghiệp cần những năng lực gì. Đây có thể là năng lực về công nghệ, marketing, vận hành, quản trị tài chính hoặc phát triển sản phẩm. Khi đã xác định rõ, startup có thể xây dựng lộ trình phát triển năng lực theo từng giai đoạn.

Một cách tiếp cận hiệu quả là phân tầng năng lực nội tại thành ba lớp. Thứ nhất là năng lực vận hành, giúp doanh nghiệp hoạt động ổn định và hiệu quả hàng ngày. Thứ hai là năng lực chiến lược, giúp định hướng phát triển và đưa ra quyết định dài hạn. Thứ ba là năng lực đổi mới, tạo ra sự khác biệt và khả năng dẫn dắt thị trường.

Điểm quan trọng là ba lớp năng lực này cần được phát triển đồng thời và có sự liên kết chặt chẽ. Nếu chỉ tập trung vào vận hành, startup có thể trở nên ổn định nhưng thiếu đột phá. Nếu chỉ tập trung vào chiến lược mà thiếu năng lực thực thi, các kế hoạch sẽ khó trở thành hiện thực. Nếu chỉ chú trọng đổi mới mà thiếu nền tảng vận hành, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng ý tưởng nhiều nhưng không làm được.

Bên cạnh đó, cần xác định năng lực cốt lõi, tức là những yếu tố mà doanh nghiệp làm tốt hơn đối thủ và khó bị sao chép. Đây là trung tâm của mọi chiến lược phát triển. Năng lực cốt lõi không nhất thiết phải là điều hoàn toàn mới, nhưng phải đủ khác biệt và có giá trị đối với khách hàng. Khi đã xác định được, startup cần tập trung nguồn lực để phát triển sâu năng lực này, thay vì dàn trải.

Một sai lầm phổ biến là cố gắng làm quá nhiều thứ cùng lúc. Trong khi đó, nguồn lực của startup luôn hạn chế. Do đó, việc thiết kế năng lực nội tại cần gắn liền với chiến lược tập trung. Startup cần lựa chọn một số ưu tiên quan trọng và đầu tư mạnh vào đó. Sự tập trung giúp tạo ra “độ sâu” trong năng lực, từ đó hình thành lợi thế cạnh tranh rõ ràng.

Ngoài ra, startup cũng cần linh hoạt trong cách xây dựng năng lực. Không phải năng lực nào cũng cần tự phát triển từ đầu. Có thể tận dụng nguồn lực bên ngoài thông qua hợp tác, thuê ngoài hoặc liên kết chiến lược. Điều quan trọng là biết khi nào nên tự làm và khi nào nên hợp tác.

Một yếu tố nâng cao trong giai đoạn này là khả năng “thiết kế tổ chức”. Startup cần xây dựng cấu trúc phù hợp với chiến lược, bao gồm vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp. Một tổ chức được thiết kế tốt sẽ giúp năng lực được phát huy tối đa, trong khi một cấu trúc không phù hợp có thể làm suy giảm hiệu quả dù đội ngũ có năng lực tốt.

Cuối cùng, việc xây dựng năng lực nội tại cần được xem là một quá trình liên tục. Không có điểm dừng trong việc phát triển năng lực. Mỗi giai đoạn phát triển sẽ đòi hỏi những năng lực khác nhau, và startup cần luôn sẵn sàng điều chỉnh. Khi làm được điều này, năng lực nội tại không chỉ là nền tảng mà còn trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ và bền vững.

Kết thúc phần 2, mời các bạn đón xem phần cuối của bài viết.

Casic tổng hợp