Trong bức tranh đa dạng của ngành du lịch Việt Nam, mô hình du lịch cộng đồng (community-based tourism – CBT) đang ngày càng được đánh giá cao, không chỉ vì giá trị kinh tế mà còn bởi những đóng góp thiết thực trong bảo tồn văn hóa và phát triển sinh kế bền vững cho người dân địa phương. Đây cũng là lĩnh vực giàu tiềm năng để các startup Việt Nam tạo ra tác động xã hội rõ rệt, đồng thời xây dựng mô hình kinh doanh có khả năng sinh lời và mở rộng quy mô. Trong bối cảnh du lịch bền vững trở thành xu hướng chủ đạo, CBT còn giúp nâng cao hình ảnh điểm đến và thu hút nhóm du khách có ý thức trách nhiệm cao.

Du lịch cộng đồng – Khái niệm và thực trạng Việt Nam

Du lịch cộng đồng là mô hình trong đó người dân địa phương tham gia trực tiếp vào việc cung cấp dịch vụ du lịch – từ lưu trú (homestay), hướng dẫn, ẩm thực đến biểu diễn văn hóa – và được hưởng phần lớn lợi ích kinh tế từ hoạt động du lịch. Khác với các khu resort hay khách sạn đại trà, CBT giúp giữ lại giá trị kinh tế trong cộng đồng, hạn chế rò rỉ nguồn thu và thúc đẩy giao lưu văn hóa một cách chân thực, hai chiều. Ngoài ra, mô hình này còn khuyến khích bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và gìn giữ các giá trị truyền thống đang có nguy cơ mai một.

Việt Nam có tiềm năng phát triển CBT rất lớn nhờ sự đa dạng của 54 dân tộc anh em, mỗi dân tộc mang một bản sắc văn hóa, nghề thủ công truyền thống và kiến thức bản địa độc đáo. Từ làng dệt thổ cẩm của người H’Mông ở Hà Giang, làng chài của người Kinh ở miền Trung, đến văn hóa sông nước của người Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long – tất cả đều là nguồn tài nguyên du lịch cộng đồng vô giá chờ được khai thác đúng cách, có chiến lược và gắn với phát triển bền vững lâu dài.

Cơ hội khởi nghiệp trong CBT

Khởi nghiệp trong du lịch cộng đồng không nhất thiết phải bắt đầu với số vốn lớn. Nhiều startup thành công chỉ cần một nền tảng kỹ thuật số đơn giản để kết nối du khách với hộ gia đình địa phương, kết hợp với quy trình đào tạo chất lượng dịch vụ và câu chuyện thương hiệu hấp dẫn. Mô hình này có chi phí khởi đầu thấp nhưng giá trị xã hội và văn hóa cao, đồng thời ngày càng được du khách quốc tế ưa chuộng.

Cuộc thi APEC Innovation 2024-2025 ghi nhận nhiều ý tưởng CBT đầy sáng tạo: nền tảng kết nối du khách với nghệ nhân truyền thống để học nghề thủ công, ứng dụng hỗ trợ các làng nghề phát triển thương mại du lịch, hay mô hình chia sẻ lợi nhuận minh bạch giữa công ty lữ hành và cộng đồng địa phương thông qua hợp đồng số (smart contract).

Bài học từ vùng đồng bằng sông Cửu Long

Vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là ví dụ điển hình cho thấy du lịch cộng đồng có thể vừa mang lại thu nhập cho người dân vừa bảo tồn giá trị văn hóa. Tại Cần Thơ, các mô hình du lịch chợ nổi Cái Răng, du lịch miệt vườn và làng nghề đan lát Thới Long đang thu hút đáng kể khách quốc tế. Doanh thu du lịch của Cần Thơ năm 2024 đạt hơn 6.000 tỷ đồng, trong đó đóng góp của CBT ngày càng tăng.

Tuy nhiên, CBT ở ĐBSCL đang đối mặt với thách thức lớn: thiếu chuẩn hóa chất lượng, năng lực marketing yếu và sự cạnh tranh từ các sản phẩm du lịch khác. Đây chính là khoảng trống mà startup công nghệ có thể lấp đầy, bằng cách xây dựng nền tảng kết nối, hệ thống đánh giá chất lượng và công cụ tiếp thị số cho các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng nhỏ lẻ.

Yếu tố thành công của startup CBT

Kinh nghiệm từ các startup CBT thành công trên thế giới, như Greether (kết nối phụ nữ du lịch với người dẫn đường địa phương nữ tại hơn 120 quốc gia), cho thấy ba yếu tố quyết định: tin tưởng và xác thực (trust & authenticity), trao quyền thực sự cho cộng đồng (genuine empowerment) và ứng dụng công nghệ để mở rộng quy mô mà không làm mất đi tính cá nhân. Đây là mô hình đáng để các startup Việt Nam học hỏi và thích nghi với điều kiện địa phương.

Casic tổng hợp