Giữa lúc làn sóng khởi nghiệp xanh đang lan tỏa mạnh mẽ trên toàn thế giới như một lời giải sinh tồn cho bài toán biến đổi khí hậu, Việt Nam không chỉ đơn thuần là một quốc gia hưởng ứng mà còn đang vươn mình trở thành một trong những cứ điểm đổi mới sáng tạo xanh sôi động nhất khu vực. Sự chuyển dịch này không đến từ một trào lưu nhất thời, mà là kết quả của sự hội tụ giữa ý chí chính trị mạnh mẽ, nhu cầu tự thân của nền kinh tế và tinh thần dấn thân của một thế hệ doanh nhân mới. Là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thiên tai và hiện tượng nước biển dâng, Việt Nam hiểu rõ hơn ai hết rằng tăng trưởng xanh không còn là một lựa chọn xa xỉ mà là một yêu cầu bắt buộc. Cam kết mạnh mẽ của Chính phủ tại Hội nghị COP26 về việc đưa phát thải ròng về "không" vào năm 2050 đã tạo ra một cú hích lịch sử, định hướng lại toàn bộ dòng vốn và nguồn lực trí tuệ của quốc gia. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030 và Quy hoạch điện VIII đã vạch ra một lộ trình chuyển đổi năng lượng và sản xuất rõ ràng, trong đó khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được xác định là "mạch máu" quan trọng nhất để hiện thực hóa các mục tiêu bền vững này.

Hệ sinh thái khởi nghiệp xanh tại Việt Nam đang từng bước định hình với sự xuất hiện của những gương mặt tiên phong đầy nội lực, không còn dừng lại ở những ý tưởng trên mặt giấy mà đã bắt đầu tạo ra những tác động thực chất. Theo báo cáo của Vietnam Innovation Network năm 2024, số lượng các doanh nghiệp khởi nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn đã tăng gấp ba lần so với năm 2020. Những cái tên như Viettel Construction với giải pháp năng lượng mặt trời áp mái toàn diện, hay Selex Motors với hệ sinh thái xe máy điện "Made in Vietnam" và công nghệ đổi pin siêu tốc, đang dần khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường nội địa. Không chỉ có các doanh nghiệp quy mô lớn, nhiều startup trẻ như AirX Carbon với sản phẩm nhựa sinh học làm từ bã cà phê, hay Sáng Tạo Xanh (Green Innovation) với công nghệ biến rác thải hữu cơ thành tài nguyên, cũng đang thu hút sự chú ý của thế giới. Các mô hình này không chỉ giải quyết bài toán môi trường tại chỗ mà còn chứng minh được tính khả thi về mặt thương mại, mở ra triển vọng xuất khẩu công nghệ xanh sang các thị trường khó tính vốn đang áp đặt những quy định khắt khe về dấu chân carbon.

Mạng lưới hỗ trợ cũng ngày càng dày đặc hơn. Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) đã triển khai nhiều chương trình ươm tạo và tăng tốc dành riêng cho các dự án khởi nghiệp xanh. Các tổ chức quốc tế như UNDP, GIZ và Ngân hàng Thế giới tích cực đồng hành thông qua các quỹ tài trợ và chương trình nâng cao năng lực. Đặc biệt, Quỹ Đổi mới sáng tạo VINIF và một số quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước đã bắt đầu dành sự quan tâm đáng kể cho các startup theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững. Chương trình Đề án 844 và các sáng kiến liên kết giữa trường đại học với doanh nghiệp cũng góp phần tạo ra nguồn nhân lực và ý tưởng mới cho hệ sinh thái.

Tuy nhiên, con đường phía trước không trải toàn hoa hồng. Tiếp cận vốn ở giai đoạn sơ khởi vẫn là bài toán nan giải khi phần lớn các quỹ đầu tư mạo hiểm trong nước còn dè dặt với các dự án xanh — vốn thường có thời gian hoàn vốn dài hơn và rủi ro công nghệ cao hơn. Khung pháp lý về kinh tế tuần hoàn, tín chỉ carbon và các cơ chế hỗ trợ đặc thù vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về công nghệ sạch còn thiếu hụt, trong khi nhận thức của thị trường về giá trị của sản phẩm bền vững chưa đồng đều giữa các phân khúc.

Dẫu còn nhiều thách thức, triển vọng của khởi nghiệp xanh tại Việt Nam vẫn hết sức sáng sủa. Sự chuyển đổi năng lượng đang tạo ra thị trường hàng tỷ USD cho các giải pháp điện mặt trời, điện gió và lưu trữ năng lượng. Nền nông nghiệp nhiệt đới với 9 triệu hecta đất canh tác là mảnh đất màu mỡ cho các mô hình nông nghiệp tái sinh và công nghệ sinh học. Vị thế trung tâm sản xuất của thế giới cũng mở ra cơ hội lớn cho các startup cung cấp giải pháp xanh hóa chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường xuất khẩu về dấu chân carbon và trách nhiệm môi trường.

Nhìn một cách toàn cảnh, sự trỗi dậy của khởi nghiệp xanh không phải là một trào lưu thoáng qua, mà là biểu hiện của một cuộc chuyển mình mang tính hệ thống trong cách thức loài người tổ chức sản xuất và định vị mình trong mối tương quan với thế giới tự nhiên. Với những doanh nhân trẻ Việt Nam, đây là thời điểm vàng để biến những ý tưởng táo bạo thành hiện thực — không chỉ vì lợi nhuận, mà còn vì một hành tinh đáng sống hơn cho thế hệ mai sau.

CASIC TỔNG HỢP