Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, liên kết quốc tế đã trở thành một yếu tố quan trọng trong phát triển giáo dục khởi nghiệp ở Việt Nam. Nếu trước đây khởi nghiệp thường được nhìn nhận như một câu chuyện mang tính địa phương, gắn với nhu cầu của thị trường trong nước, thì ngày nay các startup ngay từ khi hình thành đã phải nghĩ đến khách hàng toàn cầu, công nghệ toàn cầu và cả sự cạnh tranh toàn cầu. Chính vì vậy, giáo dục khởi nghiệp không thể chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia, mà cần mở rộng ra mạng lưới hợp tác quốc tế để người học có cơ hội tiếp cận tri thức mới, mô hình thành công, nguồn vốn, chuyên gia và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo rộng lớn hơn. Đối với sinh viên và những người trẻ có ý định khởi nghiệp, việc được học tập và va chạm với môi trường quốc tế không chỉ giúp mở rộng tầm nhìn mà còn tạo ra nền tảng để họ tự tin tham gia vào các thị trường khu vực và thế giới.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có nhiều bước tiến đáng ghi nhận trong việc thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục khởi nghiệp. Nhiều trường đại học và cơ sở đào tạo đã chủ động xây dựng quan hệ với các đối tác nước ngoài có uy tín nhằm nâng cao chất lượng chương trình giảng dạy và kết nối sinh viên với môi trường học tập tiên tiến. Có thể kể đến các thỏa thuận hợp tác với Babson College của Mỹ, một trong những cơ sở nổi tiếng về đào tạo khởi nghiệp, hay Cambridge Judge Business School của Anh, nơi có thế mạnh về quản trị đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp. Ở khu vực Đông Nam Á, những đối tác như Technopreneurship Center của Đại học Chulalongkorn cũng mang lại nhiều giá trị thực tiễn bởi có bối cảnh phát triển tương đồng với Việt Nam. Thông qua các chương trình trao đổi sinh viên, hợp tác nghiên cứu, hội thảo chuyên đề và các khóa đào tạo ngắn hạn, người học Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận những tư duy mới về xây dựng mô hình kinh doanh, gọi vốn, quản trị startup và phát triển sản phẩm.

Bên cạnh các trường đại học, sự đồng hành của các tổ chức quốc tế cũng tạo ra tác động rất tích cực đối với hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam. Trong nhiều năm qua, USAID, British Council, GIZ hay JICA đã triển khai nhiều dự án hỗ trợ đào tạo, tư vấn, kết nối và nâng cao năng lực cho các cá nhân, tổ chức tham gia vào hệ sinh thái khởi nghiệp. Những chương trình này không chỉ mang đến nguồn lực tài chính mà còn giúp chuyển giao kinh nghiệm quốc tế, tạo điều kiện để đội ngũ giảng viên, chuyên gia hỗ trợ khởi nghiệp và các startup trẻ của Việt Nam học hỏi cách vận hành của những hệ sinh thái phát triển hơn. Có thể nói, nhờ những hợp tác đó, giáo dục khởi nghiệp ở Việt Nam đang dần chuyển từ cách tiếp cận thiên về lý thuyết sang chú trọng hơn đến thực hành, tư duy toàn cầu và khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường.

Các chương trình trao đổi và học tập quốc tế đã mang đến những cơ hội rất lớn cho sinh viên Việt Nam. Những sáng kiến như YSEALI, Startup Weekend, Techfest hay các cuộc thi khởi nghiệp khu vực như Echelon, Startup Asia đã thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia. Đây không chỉ là sân chơi để giới thiệu ý tưởng mà còn là môi trường học tập thực tế, nơi người tham gia được làm việc với mentor quốc tế, tiếp cận xu hướng công nghệ mới, thử sức trong việc xây dựng sản phẩm và học cách trình bày dự án trước các nhà đầu tư. Đối với nhiều sinh viên, việc tham dự những chương trình như vậy có ý nghĩa quan trọng hơn cả kiến thức học thuật, bởi nó giúp họ hiểu rằng khởi nghiệp là một hành trình đòi hỏi khả năng giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, thích nghi với áp lực và giao tiếp xuyên văn hóa. Nhiều startup Việt Nam như VNG, Appota hay Sendo cũng đã tận dụng tốt các mạng lưới quốc tế để mở rộng quan hệ hợp tác, tìm kiếm nguồn lực và phát triển mô hình kinh doanh theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Một yếu tố khác cho thấy tầm quan trọng của liên kết quốc tế là sự hiện diện ngày càng rõ nét của các quỹ đầu tư mạo hiểm nước ngoài tại Việt Nam. Những quỹ như Sequoia Capital, 500 Startups hay Jungle Ventures không chỉ mang vốn đến cho startup Việt mà còn mang theo tiêu chuẩn quốc tế về quản trị, chiến lược tăng trưởng và năng lực cạnh tranh. Theo số liệu từ Topica Founder Institute, tổng vốn đầu tư vào startup Việt Nam năm 2022 đạt 1,4 tỷ USD, trong đó phần lớn đến từ các nhà đầu tư nước ngoài. Điều này cho thấy thị trường Việt Nam đang nhận được sự quan tâm đáng kể của cộng đồng đầu tư quốc tế, đồng thời cũng tạo áp lực tích cực lên các cơ sở giáo dục. Khi startup Việt muốn gọi vốn từ quỹ ngoại, họ phải có tư duy rõ ràng hơn về mô hình kinh doanh, thị trường mục tiêu, chiến lược mở rộng và quản trị rủi ro. Vì thế, giáo dục khởi nghiệp cũng phải thay đổi để đào tạo ra những người sáng lập có năng lực làm việc trong môi trường quốc tế, hiểu ngôn ngữ của nhà đầu tư và có khả năng xây dựng doanh nghiệp theo chuẩn toàn cầu.

Tuy nhiên, liên kết quốc tế trong giáo dục khởi nghiệp không chỉ có cơ hội mà còn đi kèm nhiều thách thức. Một trong những rủi ro dễ gặp nhất là xu hướng sao chép mô hình nước ngoài một cách máy móc mà không điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Không phải mô hình thành công ở Mỹ, Anh hay Singapore đều có thể áp dụng nguyên vẹn vào thị trường trong nước, bởi mỗi quốc gia có đặc điểm khác nhau về văn hóa tiêu dùng, thu nhập, hành vi xã hội và môi trường pháp lý. Nếu thiếu sự hiểu biết về bối cảnh địa phương, startup rất dễ thất bại dù ý tưởng nghe có vẻ hiện đại và hấp dẫn. Bên cạnh đó, rào cản ngôn ngữ và sự khác biệt trong văn hóa kinh doanh cũng là những trở ngại lớn. Không ít sinh viên có ý tưởng tốt nhưng gặp khó khăn khi giao tiếp với mentor nước ngoài, trình bày dự án bằng tiếng Anh hoặc tham gia các chương trình quốc tế đòi hỏi kỹ năng chuyên nghiệp cao.

Quan trọng hơn, Việt Nam cần giữ được tính chủ động trong quá trình hợp tác quốc tế. Hợp tác không có nghĩa là phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lực bên ngoài. Nếu chỉ trông chờ vào tài trợ, chương trình huấn luyện hay mô hình có sẵn từ nước ngoài, hệ sinh thái khởi nghiệp trong nước sẽ khó phát triển bền vững. Giáo dục khởi nghiệp Việt Nam vì thế cần xây dựng bản sắc riêng, biết tiếp thu tinh hoa quốc tế nhưng vẫn bám sát đặc điểm văn hóa, xã hội và nhu cầu thực tiễn của thị trường trong nước. Chỉ khi kết hợp được tư duy toàn cầu với hiểu biết địa phương, chúng ta mới có thể đào tạo ra những doanh nhân trẻ vừa có khả năng hội nhập, vừa có năng lực tạo ra giá trị thực sự cho Việt Nam. Liên kết quốc tế, do đó, không chỉ là cánh cửa để học hỏi, mà còn là phép thử cho bản lĩnh và khả năng tự đổi mới của giáo dục khởi nghiệp trong thời đại mới.

CASIC TỔNG HỢP