Huy động vốn từ lâu đã là một trong những thử thách lớn nhất đối với cộng đồng khởi nghiệp. Tuy nhiên, với các startup y tế, bài toán này còn phức tạp và khắt khe hơn nhiều lần – đặc biệt trong bối cảnh thị trường đầu tư mạo hiểm toàn cầu bước vào giai đoạn suy giảm kéo dài từ năm 2022, thường được gọi là “mùa đông gọi vốn”. Khi dòng tiền trở nên thận trọng hơn, nhà đầu tư siết chặt tiêu chí lựa chọn, các doanh nghiệp non trẻ trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe buộc phải xây dựng chiến lược tài chính bài bản và dài hơi hơn bao giờ hết.

Khác với thương mại điện tử hay fintech – những lĩnh vực có thể kiểm chứng mô hình kinh doanh nhanh, đo lường tăng trưởng theo quý và xoay vòng sản phẩm linh hoạt – startup y tế vận hành trong một môi trường đặc thù. Chu kỳ phát triển sản phẩm thường kéo dài nhiều năm, bao gồm nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm chứng lâm sàng và xin cấp phép. Chi phí tuân thủ quy định pháp lý cao, rủi ro khoa học hiện hữu và yêu cầu chứng minh hiệu quả điều trị nghiêm ngặt khiến tốc độ mở rộng không thể “đốt cháy giai đoạn”. Điều đó đồng nghĩa với việc chiến lược gọi vốn của startup y tế phải mang tính bền vững, có lộ trình rõ ràng và khả năng quản trị tài chính chặt chẽ.

Trên toàn cầu, dù tổng vốn đầu tư vào startup y tế số tại Mỹ giảm nhẹ từ năm 2021 đến 2024, ngành vẫn huy động được 10,1 tỷ USD trong năm 2024 với xu hướng rõ ràng là dịch chuyển về phía các vòng gọi vốn giai đoạn sớm hơn (early-stage). Trong đó, 30 quỹ đầu tư hàng đầu chiếm tới 75% toàn bộ vốn cam kết tại thị trường Mỹ, và chỉ chín quỹ trong số này chiếm tới 50%. Các "siêu quỹ" (mega funds) như Andreessen Horowitz và General Catalyst dẫn đầu về số lượng giao dịch, cho thấy xu hướng tập trung hóa vốn vào một số ít nhà đầu tư có kinh nghiệm và năng lực thẩm định cao.

Tại Việt Nam, nghịch lý thú vị là trong khi tổng vốn đầu tư vào startup Việt Nam giảm 17% trong năm 2023, riêng lĩnh vực y tế lại ghi nhận mức tăng gần 400%, đạt 184 triệu USD – mức cao kỷ lục từ trước đến nay. Đây là minh chứng rõ ràng cho nhận định rằng trong bối cảnh "mùa đông gọi vốn", y tế và giáo dục vẫn tiếp tục là thỏi nam châm thu hút dòng vốn đầu tư. PwC cũng dự báo ngành y tế sẽ là một trong số ít lĩnh vực hàng đầu thu hút vốn FDI vào Việt Nam trong giai đoạn này.

Câu chuyện của TrueDoc – startup công nghệ y tế Việt Nam đã huy động thành công vốn tiền hạt giống (pre-seed) từ quỹ TNB Aura Scout – là bài học điển hình về chiến lược gọi vốn bền vững trong giai đoạn khó khăn. Thay vì đốt tiền để mua người dùng, TrueDoc áp dụng mô hình tăng trưởng hữu cơ dựa trên chất lượng dịch vụ và hiệu ứng truyền miệng, xây dựng chiến lược dài hạn "chăm sóc sức khỏe cho gia đình ba thế hệ" để mở rộng tệp khách hàng một cách tự nhiên. CEO Lê Ngọc Hải nhấn mạnh rằng khởi nghiệp trong y tế không thể bỏ tiền mua người dùng – một tư duy căn bản khác với các ngành tiêu dùng số khác.

Xét về các mô hình tài chính phổ biến, startup y tế thường tiếp cận vốn qua các kênh: vốn mạo hiểm (VC) từ các quỹ chuyên về healthtech, vốn thiên thần từ các bác sĩ và chuyên gia y tế, tài trợ nghiên cứu công – tư, và gần đây là các cơ chế tài chính sáng tạo như liên kết với công ty bảo hiểm. Đặc biệt, mô hình B2B2C (hợp tác với doanh nghiệp và công ty bảo hiểm để tiếp cận người dùng cuối) đang ngày càng được ưa chuộng tại Việt Nam vì giúp giảm đáng kể chi phí tiếp thị trực tiếp, đồng thời tạo nguồn doanh thu ổn định và có thể dự báo được.

Chiến lược gọi vốn thông minh trong y tế còn đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc vào bằng chứng lâm sàng và mô hình kinh doanh có thể nhân rộng. Thực tế cho thấy các startup y tế thành công không vội vã chạy theo tăng trưởng số lượng người dùng mà tập trung vào xây dựng giá trị cốt lõi và niềm tin từ các bên liên quan, từ đó tạo nền tảng thu hút đầu tư bền vững hơn về dài hạn.

CASIC TỔNG HỢP