Logistics là một trong những ngành kinh doanh có yêu cầu vốn đầu tư lớn và liên tục, đặc biệt khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn mở rộng quy mô. Không chỉ cần nguồn lực để xây dựng hạ tầng như kho bãi, trung tâm phân phối hay phương tiện vận chuyển, các startup logistics còn phải đầu tư mạnh vào công nghệ, dữ liệu và hệ thống quản lý để tối ưu vận hành. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, khả năng huy động vốn và quản lý dòng tiền hiệu quả trở thành yếu tố sống còn, quyết định trực tiếp đến sự tồn tại và tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp. Chính vì vậy, lĩnh vực logistics đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các quỹ đầu tư mạo hiểm trên toàn cầu, với hàng chục tỷ USD được rót vào các startup trong những năm gần đây.

Bức tranh đầu tư vào startup logistics

Đầu tư vào startup logistics toàn cầu đã tăng mạnh, vượt 30 tỷ USD năm 2021, gần gấp đôi so với năm trước đó. Sự gia tăng đột biến này không phải là ngẫu nhiên, mà xuất phát từ những thay đổi mang tính cấu trúc trong nền kinh tế toàn cầu. Đại dịch COVID-19 đã thúc đẩy sự bùng nổ của thương mại điện tử, đồng thời làm lộ rõ những điểm yếu trong chuỗi cung ứng như thiếu tính linh hoạt, phụ thuộc vào một số mắt xích quan trọng và khả năng ứng phó kém trước các cú sốc bất ngờ. Điều này khiến logistics không còn bị xem là hoạt động hỗ trợ mà trở thành một yếu tố chiến lược, từ đó thu hút dòng vốn đầu tư lớn nhằm tìm kiếm các giải pháp đổi mới và tối ưu hóa toàn bộ hệ thống.

Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực logistics và chuỗi cung ứng. Với tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử cao, dân số trẻ và sự phát triển nhanh của hạ tầng số, Việt Nam được đánh giá là thị trường tiềm năng cho các mô hình logistics công nghệ. Trong giai đoạn 2021 – 2022, tổng vốn đầu tư vào lĩnh vực này tại Việt Nam ước tính đạt khoảng 200 – 300 triệu USD, với sự tham gia của nhiều quỹ đầu tư lớn trong và ngoài nước. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy niềm tin của nhà đầu tư vào khả năng phát triển dài hạn của thị trường logistics nội địa.

Các giai đoạn huy động vốn

Về lộ trình phát triển, các startup logistics thường trải qua nhiều giai đoạn huy động vốn khác nhau, tương ứng với mức độ trưởng thành của doanh nghiệp. Ở giai đoạn đầu (Pre-seed và Seed), startup chủ yếu tập trung vào việc kiểm chứng ý tưởng kinh doanh và xây dựng sản phẩm khả thi tối thiểu (MVP). Nguồn vốn ở giai đoạn này thường đến từ nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư hạt giống hoặc các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp. Khi đã chứng minh được tính khả thi và bắt đầu có doanh thu, doanh nghiệp sẽ bước vào vòng gọi vốn Series A nhằm mở rộng quy mô hoạt động, đầu tư vào công nghệ và tăng cường đội ngũ. Các vòng tiếp theo như Series B, C thường hướng đến việc chiếm lĩnh thị trường, mở rộng ra khu vực hoặc quốc tế, thậm chí thực hiện các thương vụ mua bán – sáp nhập (M&A) để tăng tốc tăng trưởng.

Đa dạng nguồn vốn

Bên cạnh nguồn vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm, startup logistics còn có thể tiếp cận nhiều kênh tài chính khác nhau. Một số doanh nghiệp lựa chọn hợp tác với các tập đoàn lớn thông qua hình thức Corporate Venture Capital (CVC), vừa nhận vốn đầu tư vừa tận dụng được hệ sinh thái và kinh nghiệm vận hành của đối tác. Ngoài ra, các nguồn vốn từ ngân hàng, chương trình hỗ trợ của Nhà nước hay các nền tảng gọi vốn cộng đồng (crowdfunding) cũng đang dần trở nên phổ biến. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các kênh này vẫn còn trong giai đoạn phát triển và chưa thực sự trở thành nguồn lực chính cho startup logistics.

Tiêu chí của nhà đầu tư

Nhà đầu tư thường đánh giá startup dựa trên quy mô thị trường, năng lực đội ngũ sáng lập, lợi thế công nghệ, hiệu quả kinh tế đơn vị và các chỉ số tăng trưởng thực tế. Trong đó, khả năng đạt được sự phù hợp với thị trường (product-market fit) và lộ trình sinh lời là yếu tố then chốt.

Chiến lược sử dụng vốn

Sau khi gọi vốn, các startup cần ưu tiên đầu tư công nghệ, mở rộng mạng lưới vận hành và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, việc quản lý dòng tiền để duy trì thời gian hoạt động an toàn (runway) là yếu tố sống còn.

Thách thức đặt ra

Quá trình huy động vốn đi kèm rủi ro pha loãng cổ phần và áp lực tăng trưởng nhanh từ nhà đầu tư. Trong bối cảnh thị trường vốn biến động, nguy cơ “mùa đông đầu tư” luôn hiện hữu, buộc các startup phải thận trọng hơn trong chiến lược phát triển và sử dụng vốn.

CASIC TỔNG HỢP