Trong những năm gần đây, làn sóng khởi nghiệp xanh đã chứng kiến sự xuất hiện của nhiều mô hình kinh doanh đột phá, biến những ý tưởng táo bạo về bảo vệ môi trường thành các doanh nghiệp khả thi, thu hút hàng trăm triệu USD đầu tư và tạo ra tác động thực chất cho hành tinh. Bài viết này điểm qua một số gương mặt tiêu biểu, minh chứng rằng kết hợp lợi nhuận và trách nhiệm sinh thái không chỉ là lý tưởng mà đã trở thành thực tế kinh doanh hấp dẫn.

Công nghệ thu giữ carbon: Climeworks và cuộc cách mạng khử carbon trực tiếp

Climeworks, công ty khởi nghiệp Thụy Sĩ thành lập năm 2009 nhưng thực sự bùng nổ trong giai đoạn 2022-2025, đại diện cho làn sóng công nghệ thu giữ carbon trực tiếp từ không khí (Direct Air Capture - DAC). Công ty đã xây dựng nhà máy Mammoth tại Iceland — cơ sở DAC lớn nhất thế giới đi vào hoạt động năm 2024 với công suất 36.000 tấn CO₂ /nă m. Mô hì nh kinh doanh của Climeworks dựa trên việc bán tín chỉ carbon chất lượng cao cho các tập đoàn lớn như Microsoft, Stripe và Shopify — những công ty cam kết đạt mục tiêu trung hòa carbon. Năm 2024, Climeworks đã huy động được vòng tài trợ Series F trị giá 650 triệu USD, nâng tổng vốn huy động lên hơn 1 tỷ USD, phản ánh sự tin tưởng của thị trường vào tiềm năng của công nghệ này trong bối cảnh nhu cầu khử carbon ngày càng cấp thiết.

Protein thay thế: Từ phòng thí nghiệm đến bàn ăn

Lĩnh vực protein thay thế tiếp tục dẫn đầu về thu hút vốn đầu tư với những đột phá công nghệ ấn tượng. Một trong những gương mặt nổi bật là UPSIDE Foods (trước đây là Memphis Meats) — startup Mỹ chuyên sản xuất thịt nuôi cấy từ tế bào động vật mà không cần giết mổ. Tháng 6/2023, UPSIDE Foods trở thành công ty đầu tiên tại Hoa Kỳ được FDA và USDA cấp phép thương mại hóa sản phẩm thịt gà nuôi cấy, đánh dấu cột mốc lịch sử cho ngành công nghiệp thực phẩm tương lai. Đến năm 2024, sản phẩm của họ đã có mặt tại một số nhà hàng cao cấp và đang mở rộng quy mô sản xuất. Với hơn 600 triệu USD vốn huy động, UPSIDE Foods đang góp phần giải quyết bài toán an ninh lương thực và giảm phát thải khí nhà kính từ chăn nuôi công nghiệp — lĩnh vực chiếm khoảng 14,5% tổng phát thải toàn cầu.

Song song đó, Perfect Day — startup sản xuất protein sữa từ vi sinh vật lên men chính xác mà không cần bò sữa — đã mở rộng đáng kể sự hiện diện trên thị trường với các sản phẩm kem và pho mát được phân phối rộng rãi tại Bắc Mỹ và châu Âu. Công nghệ lên men sinh học của họ giúp giảm 97% phát thải khí nhà kính so với sản xuất sữa truyền thống, đồng thời tạo ra sản phẩm có hương vị và dinh dưỡng tương đương.

Kinh tế tuần hoàn: Too Good To Go và cuộc chiến chống lãng phí thực phẩm

Too Good To Go, ứng dụng di động ra đời tại Đan Mạch năm 2016, đã phát triển thành một trong những mô hình kinh tế tuần hoàn thành công nhất toàn cầu. Nền tảng kết nối người tiêu dùng với các nhà hàng, siêu thị và tiệm bánh để mua thực phẩm dư thừa cuối ngày với giá giảm sâu, thay vì để chúng bị vứt bỏ. Đến năm 2024, Too Good To Go đã có mặt tại hơn 19 quốc gia với 93 triệu người dùng và hơn 165.000 đối tác, giúp cứu hơn 350 triệu bữa ăn khỏi thùng rác — tương đương với việc tránh được hơn 900.000 tấn CO₂ . Mô hì nh kinh doanh B2C kết hợp với B2B (tư vấn giảm lãng phí cho doanh nghiệp) đã giúp công ty đạt vòng tài trợ Series D trị giá 30 triệu USD năm 2023, khẳng định tiềm năng của việc biến vấn đề xã hội thành cơ hội kinh doanh.

Giao thông bền vững: VinFast và tham vọng xe điện từ Việt Nam

Tại Đông Nam Á, VinFast của Việt Nam đã nổi lên như một trường hợp đáng chú ý trong lĩnh vực xe điện. Ra mắt năm 2019 và chính thức tập trung toàn bộ vào xe điện từ 2022, VinFast đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần nội địa với hơn 50.000 xe điện bán ra năm 2023. Công ty đã mở rộng ra thị trường quốc tế với nhà máy tại Bắc Carolina (Mỹ) và kế hoạch xâm nhập thị trường châu Âu. Dù đối mặt với thách thức cạnh tranh gay gắt và khó khăn tài chính, VinFast vẫn đại diện cho tham vọng của một quốc gia đang phát triển trong cuộc đua điện hóa giao thông toàn cầu — một trong những giải pháp then chốt để giảm phát thải từ khu vực vận tải.

Những mô hình khởi nghiệp xanh kể trên, mỗi cái với một cách tiếp cận độc đáo, đều chia sẻ chung một đặc điểm: chúng không chỉ tuyên bố cam kết với môi trường mà đã xây dựng được các mô hình kinh doanh khả thi, thu hút vốn đầu tư đáng kể và tạo ra tác động đo đếm được. Từ công nghệ thu giữ carbon, protein thay thế, ứng dụng chống lãng phí đến xe điện và năng lượng phi tập trung — tất cả đều là minh chứng sống động cho sức sống và tiềm năng của khởi nghiệp xanh trong việc định hình tương lai bền vững.

CASIC TỔNG HỢP