Giáo dục khởi nghiệp ngày nay không còn là “đặc quyền” của bậc đại học hay các chương trình đào tạo chuyên sâu, mà đang dần được đưa xuống bậc phổ thông như một xu hướng tất yếu của giáo dục hiện đại. Sự thay đổi này xuất phát từ nhận thức rằng những phẩm chất cốt lõi của một người khởi nghiệp – như tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, tinh thần trách nhiệm và sự tự tin – cần được hình thành từ sớm, trong giai đoạn học sinh đang phát triển mạnh về nhận thức và nhân cách. Ở lứa tuổi này, giáo dục khởi nghiệp không nhằm mục tiêu tạo ra những “doanh nhân nhí” ngay lập tức, mà hướng đến việc xây dựng nền tảng tư duy linh hoạt, chủ động và dám thử thách bản thân.

Trên thế giới, nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến đã sớm tích hợp giáo dục khởi nghiệp vào chương trình phổ thông. Phần Lan là một ví dụ điển hình, khi hệ thống giáo dục của họ chú trọng phát triển năng lực toàn diện, khuyến khích học sinh tham gia các dự án thực tế và học thông qua trải nghiệm. Tương tự, Singapore đã xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng đổi mới sáng tạo và tư duy doanh nhân ngay từ cấp tiểu học và trung học. Hàn Quốc cũng đẩy mạnh các hoạt động giáo dục khởi nghiệp thông qua các câu lạc bộ, cuộc thi và chương trình hợp tác với doanh nghiệp. Điểm chung của các quốc gia này là họ không dạy khởi nghiệp như một môn học lý thuyết đơn thuần, mà tích hợp vào nhiều hoạt động giáo dục nhằm phát triển năng lực thực tiễn cho học sinh.

Tại Việt Nam, giáo dục khởi nghiệp ở bậc phổ thông cũng đang có những bước chuyển mình tích cực. Việc ban hành Thông tư 32/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chương trình giáo dục phổ thông tổng thể đã mở ra định hướng phát triển năng lực cho học sinh, trong đó nhấn mạnh khả năng tự chủ, sáng tạo và giải quyết vấn đề. Trên thực tế, một số trường phổ thông tiên phong như THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, THPT Lương Thế Vinh hay các trường quốc tế đã triển khai các hoạt động liên quan đến khởi nghiệp thông qua câu lạc bộ, dự án học tập và các cuộc thi sáng tạo. Những mô hình này bước đầu cho thấy hiệu quả trong việc khơi dậy tinh thần chủ động và khả năng tư duy độc lập của học sinh.

Phương pháp giáo dục khởi nghiệp ở bậc phổ thông cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lý và lứa tuổi. Thay vì truyền đạt các khái niệm kinh doanh phức tạp như phân tích tài chính hay chiến lược thị trường, giáo viên nên tập trung vào các hoạt động thực hành mang tính trải nghiệm. Ví dụ, việc tổ chức hội chợ từ thiện, dự án khởi nghiệp xã hội hay các cuộc thi sáng tạo như Thử thách Khởi nghiệp đã tạo ra môi trường để học sinh “học bằng làm”. Thông qua các hoạt động này, học sinh không chỉ rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, quản lý thời gian, giao tiếp mà còn hiểu được giá trị của lao động sáng tạo và ý nghĩa của việc đóng góp cho cộng đồng. Đây chính là những yếu tố cốt lõi của tinh thần khởi nghiệp.

Trong quá trình triển khai giáo dục khởi nghiệp, vai trò của giáo viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giáo viên không còn chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà cần trở thành người hướng dẫn, người đồng hành và tạo điều kiện để học sinh khám phá tiềm năng của bản thân. Điều này đòi hỏi giáo viên phải thay đổi phương pháp giảng dạy, từ cách tiếp cận “dạy – học” truyền thống sang “tổ chức – hỗ trợ – định hướng”. Tuy nhiên, đây cũng là một thách thức lớn tại Việt Nam, khi phần lớn giáo viên chưa được đào tạo bài bản về giáo dục khởi nghiệp và thiếu trải nghiệm thực tế trong lĩnh vực kinh doanh. Vì vậy, việc bồi dưỡng năng lực cho giáo viên, thông qua các khóa tập huấn hoặc hợp tác với doanh nghiệp, là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả của chương trình.

Bên cạnh nhà trường, gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp ở học sinh. Môi trường gia đình là nơi hình thành những giá trị và thói quen đầu tiên, ảnh hưởng sâu sắc đến cách trẻ suy nghĩ và hành động. Khi cha mẹ khuyến khích con em đặt câu hỏi, thử nghiệm ý tưởng mới và không sợ thất bại, trẻ sẽ phát triển tư duy độc lập và sự tự tin. Ngược lại, nếu gia đình chỉ tập trung vào thành tích học tập và thi cử, học sinh có thể thiếu đi sự linh hoạt và khả năng thích ứng – những yếu tố rất cần thiết trong khởi nghiệp. Do đó, việc chuyển đổi tư duy từ “học để thi” sang “học để phát triển năng lực” không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch theo hướng đổi mới sáng tạo, việc đưa giáo dục khởi nghiệp xuống bậc phổ thông là một bước đi chiến lược. Khi tinh thần khởi nghiệp được gieo mầm từ sớm, thế hệ trẻ sẽ có nền tảng vững chắc để trở thành những cá nhân sáng tạo, chủ động và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động. Về lâu dài, điều này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia.

CASIC TỔNG HỢP