Mặc dù khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển, các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực này vẫn phải đối mặt với hàng loạt thách thức đáng kể, từ vốn đầu tư, hạ tầng, nhân lực đến thị trường và thể chế.

Rào cản về vốn đầu tư là thách thức hàng đầu đối với phần lớn startup nông nghiệp công nghệ cao. Chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng nhà kính, hệ thống IoT, thiết bị tự động hóa thường rất lớn, dao động từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng cho một dự án quy mô vừa. Trong khi đó, khả năng tiếp cận vốn tín dụng của startup còn hạn chế do thiếu tài sản thế chấp, lịch sử tài chính chưa rõ ràng và chu kỳ thu hồi vốn trong nông nghiệp kéo dài. Các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam vẫn có xu hướng ưu tiên lĩnh vực fintech, thương mại điện tử vì tính thanh khoản cao hơn, khiến dòng vốn chảy vào AgriTech còn khiêm tốn so với tiềm năng của ngành.

Quy mô sản xuất manh mún, nhỏ lẻ là đặc thù của nông nghiệp Việt Nam, tạo ra trở ngại lớn cho việc triển khai các giải pháp công nghệ cao. Theo thống kê, trên 70% hộ nông dân có diện tích canh tác dưới 0,5 héc-ta, phân tán và thiếu liên kết. Điều này khiến việc ứng dụng công nghệ theo quy mô công nghiệp trở nên khó khăn và không hiệu quả về mặt kinh tế. Các startup phát triển giải pháp công nghệ phải đối mặt với bài toán làm sao để sản phẩm phù hợp với túi tiền và nhu cầu của đại đa số nông hộ nhỏ, trong khi vẫn đảm bảo tính bền vững của mô hình kinh doanh.

Hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ là thách thức mang tính nền tảng. Nhiều vùng nông thôn, đặc biệt tại miền núi, vùng sâu vùng xa, hạ tầng điện, đường, internet còn yếu kém, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành các hệ thống công nghệ cao. Kết nối mạng không ổn định khiến các giải pháp IoT, giám sát từ xa, quản lý dữ liệu đám mây không thể hoạt động hiệu quả. Điều này hạn chế phạm vi triển khai của các startup, tập trung chủ yếu tại các vùng ven đô hoặc khu nông nghiệp công nghệ cao được đầu tư bài bản.

Khoảng cách số và năng lực tiếp nhận công nghệ của nông dân là rào cản đáng kể. Phần lớn lực lượng lao động nông nghiệp Việt Nam có trình độ học vấn và kỹ năng số còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm tuổi trung niên trở lên. Việc vận hành, bảo trì các thiết bị công nghệ cao đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà không phải nông dân nào cũng có thể tiếp cận ngay. Nhiều startup gặp khó khăn trong việc đào tạo, hướng dẫn người dùng cuối, dẫn đến tình trạng thiết bị được lắp đặt nhưng không được sử dụng hiệu quả hoặc bị bỏ phế sau thời gian ngắn.

Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực AgriTech là thách thức chung của cả hệ sinh thái. Việt Nam còn thiếu đội ngũ kỹ sư, chuyên gia vừa am hiểu công nghệ vừa có kiến thức sâu về nông nghiệp. Chương trình đào tạo tại các trường đại học chưa bắt kịp với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ nông nghiệp. Xu hướng nhân tài trẻ di cư về đô thị, ít lựa chọn khởi nghiệp nông nghiệp cũng khiến nguồn nhân lực cho lĩnh vực này càng thêm khan hiếm.

Rủi ro thị trường và biến động giá nông sản ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh tồn của startup nông nghiệp. Giá nông sản thường biến động mạnh theo mùa vụ, cung cầu và các yếu tố ngoại cảnh như dịch bệnh, thiên tai, chính sách xuất nhập khẩu. Startup sản xuất nông sản công nghệ cao với chi phí đầu vào lớn có thể gặp khó khăn nghiêm trọng khi giá bán sụt giảm đột ngột. Khả năng dự báo thị trường, xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định là yếu tố sống còn nhưng không phải startup nào cũng có nguồn lực để thực hiện.

Biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng khốc liệt tại Việt Nam, từ hạn hán kéo dài ở Tây Nguyên, Nam Trung Bộ đến xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long và bão lũ thường xuyên ở miền Trung. Những yếu tố này tạo ra rủi ro lớn cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là các mô hình canh tác ngoài trời. Mặc dù công nghệ có thể giúp giám sát, dự báo và giảm thiểu tác động, chi phí đầu tư cho các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu cũng là gánh nặng thêm cho startup.

Khung pháp lý chưa hoàn thiện cũng là rào cản đối với hoạt động khởi nghiệp. Quy trình thủ tục hành chính về đất đai, giấy phép đầu tư, chứng nhận tiêu chuẩn sản phẩm còn phức tạp, kéo dài. Cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với giống cây trồng, quy trình công nghệ, phần mềm nông nghiệp chưa được thực thi nghiêm túc, khiến startup e ngại bị sao chép ý tưởng. Các quy định về sử dụng drone trong nông nghiệp, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm cho sản phẩm canh tác mới như thủy canh, khí canh vẫn cần được cụ thể hóa hơn.

Cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu và nông sản truyền thống cũng tạo áp lực lớn. Nông sản công nghệ cao thường có giá thành cao hơn so với sản phẩm canh tác truyền thống, trong khi nhận thức và sẵn sàng chi trả của người tiêu dùng đại chúng cho sản phẩm sạch, hữu cơ còn hạn chế. Việc xây dựng thương hiệu, niềm tin với khách hàng đòi hỏi thời gian và chi phí marketing mà startup ở giai đoạn đầu thường không đủ nguồn lực.

Những thách thức trên đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía: bản thân các startup cần nâng cao năng lực quản trị, thích ứng linh hoạt với thị trường; hệ sinh thái hỗ trợ cần được củng cố với nhiều quỹ đầu tư, vườn ươm chuyên biệt cho AgriTech; và chính sách Nhà nước cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tháo gỡ rào cản, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp.

CASIC TỔNG HỢP