Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đang được xem là lực lượng dẫn dắt cuộc cách mạng trong lĩnh vực y tế toàn cầu, mở ra những cơ hội khởi nghiệp chưa từng có tiền lệ. Từ hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, phát hiện bệnh sớm, dự đoán diễn tiến lâm sàng, đến tự động hóa quy trình quản lý hành chính bệnh viện – AI đang hiện diện ở mọi mắt xích của chuỗi giá trị y tế. Điều này tạo ra một thị trường rộng lớn và đầy màu mỡ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp dám đổi mới.

Trên thế giới, số lượng startup y tế tích hợp AI đang tăng trưởng theo cấp số nhân. Theo danh sách Digital Health 50 của CB Insights năm 2024, có đến 36 trong số 50 công ty được vinh danh là đang xây dựng sản phẩm có ứng dụng AI cốt lõi. Đến năm 2025, con số này tăng lên 47 trong số 50 công ty, phản ánh sự thay đổi mang tính cấu trúc trong toàn ngành: AI không còn là điểm cộng mà đã trở thành yếu tố nền tảng. Đặc biệt, AI chiếm đến 58% tổng nguồn vốn mạo hiểm trong lĩnh vực y tế số năm 2024, và năm 2025 con số này tăng lên 62%.

Các ứng dụng AI trong y tế hiện tập trung vào bốn nhóm chính. Thứ nhất là chẩn đoán hình ảnh và bệnh lý học: các startup như Airs Medical (Hàn Quốc) và Proscia (Mỹ) đang dùng thị giác máy tính để phân tích ảnh X-quang, MRI và mô bệnh học nhanh hơn và chính xác hơn bác sĩ truyền thống trong nhiều điều kiện cụ thể. Thứ hai là AI hỗ trợ lâm sàng và tự động hóa tài liệu: các nền tảng như Ambience Healthcare, Abridge hay Freed đang giải quyết vấn đề kiệt sức nghề nghiệp của bác sĩ – một tình trạng tiêu tốn ước tính 4,6 tỷ USD mỗi năm tại Mỹ – thông qua các công cụ tự động ghi chép hồ sơ bệnh án bằng giọng nói. Thứ ba là AI trong khám phá thuốc: các công ty như Iambic Therapeutics và Chai Discovery đang dùng học sâu để rút ngắn vòng đời nghiên cứu phát triển thuốc. Thứ tư là AI quản lý vận hành bệnh viện: tự động hóa phê duyệt bảo hiểm y tế, quản lý lịch hẹn, tối ưu hóa nhân lực và chuỗi cung ứng y tế.

Tại Việt Nam, ứng dụng AI trong khởi nghiệp y tế đang ở giai đoạn đầu nhưng cho thấy nhiều tín hiệu hứa hẹn. Startup Genetica – được thành lập năm 2018 – đã tiên phong ứng dụng AI để giải mã bộ gen của người châu Á, cho phép phát hiện nguy cơ di truyền khi bị nhiễm virus đường hô hấp và xây dựng kế hoạch chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa. Các chuyên gia trong ngành cũng đánh giá rằng các sản phẩm ứng dụng AI đang mang lại dịch vụ tiện lợi trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng và có nhiều cơ hội phát triển khởi nghiệp. Với 13% thị phần AI chăm sóc sức khỏe toàn cầu thuộc về khu vực châu Á – Thái Bình Dương, tiềm năng tăng trưởng của Đông Nam Á trong lĩnh vực này vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, khởi nghiệp AI trong y tế không thiếu thách thức. Những rào cản lớn nhất bao gồm: khoảng cách niềm tin (trust gap) – khi nghiên cứu cho thấy đến 84% nhà cung cấp dịch vụ y tế thiếu tin tưởng vào khả năng của AI; vấn đề bảo mật dữ liệu bệnh nhân; và yêu cầu kiểm duyệt lâm sàng nghiêm ngặt trước khi triển khai. Đây cũng là lý do nhiều startup AI y tế thành công không chỉ dựa vào công nghệ, mà còn phải đầu tư mạnh vào hệ thống quản trị, tính minh bạch thuật toán và quan hệ đối tác với các cơ sở y tế để xây dựng uy tín.

Đối với Việt Nam, để AI thực sự trở thành đòn bẩy khởi nghiệp bứt phá trong lĩnh vực y tế thay vì chỉ dừng lại ở những giải pháp thí điểm, cần có sự kiến tạo đồng bộ từ ba trụ cột cốt lõi. Đầu tiên là đầu tư mạnh mẽ vào R&D để xây dựng những bộ dữ liệu y tế chất lượng cao, phản ánh đúng đặc thù sinh học và dịch tễ của người Việt, tạo ra "nhiên liệu" thực chất cho các thuật toán. Thứ hai là thiết lập một hành lang pháp lý rõ ràng, vừa bảo vệ an toàn cho người bệnh, vừa tạo không gian ổn định để các startup tự tin đổi mới. Cuối cùng là nuôi dưỡng thế hệ nhân sự công nghệ sinh y chất lượng cao – những cầu nối am hiểu cả y khoa lẫn khoa học dữ liệu. Khi ba nền móng này được gắn kết chặt chẽ, các startup AI y tế Việt Nam mới có đủ nền tảng để cất cánh, góp phần định hình lại tương lai của chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

CASIC TỔNG HỢP