Một trong những bài học đắt giá nhất từ làn sóng khởi nghiệp y tế toàn cầu là việc tăng trưởng nhanh về người dùng không đồng nghĩa với sự bền vững của doanh nghiệp. Nhiều startup y tế được định giá cao trong giai đoạn bùng nổ 2020–2021 đã phải đối mặt với vỡ nợ hoặc giải thể khi dòng vốn thắt lại, do mô hình kinh doanh phụ thuộc vào việc "đốt tiền" để mua thị phần mà không tạo ra giá trị thực. Trong bối cảnh này, việc xây dựng mô hình kinh doanh bền vững – có khả năng tạo ra doanh thu thực, tạo giá trị y tế có thể đo lường được và phát triển ổn định theo thời gian – trở thành yếu tố sống còn của mọi startup y tế.

Trên thế giới, xu hướng nổi bật là các startup y tế đang dịch chuyển từ mô hình tập trung vào tăng trưởng người dùng (growth-at-all-costs) sang mô hình tạo ra giá trị lâm sàng và kinh tế có thể chứng minh được. Điều này được phản ánh qua làn sóng mua lại (M&A) chiến lược: các startup đang sử dụng M&A để tích hợp tính năng mới, mở rộng phân khúc điều trị và xây dựng hệ sinh thái dịch vụ toàn diện hơn. Ví dụ điển hình là Commure đã sáp nhập với Athelas trong thương vụ 6 tỷ USD năm 2023, sau đó tiếp tục thâu tóm Augmedix và Memora để mở rộng sang thị trường AI ghi chép y tế. Mô hình hệ sinh thái (ecosystem model) – thay vì mô hình điểm giải pháp đơn lẻ (point solution) – đang trở thành hướng đi được ưu tiên, bởi khách hàng là các tổ chức y tế lớn ngày càng tìm kiếm các nhà cung cấp có thể giải quyết nhiều nhu cầu cùng lúc.

Một số mô hình kinh doanh bền vững được áp dụng thành công trong y tế bao gồm: mô hình đăng ký phí định kỳ (subscription) cho dịch vụ chăm sóc sức khỏe doanh nghiệp, mô hình chia sẻ tiết kiệm chi phí với bệnh viện và bảo hiểm (value-based care), và mô hình nền tảng kết nối đa chiều (marketplace) giữa bệnh nhân, bác sĩ và cơ sở y tế. Mỗi mô hình có ưu nhược điểm riêng và cần được thiết kế phù hợp với đặc thù thị trường mục tiêu.

Tại Việt Nam, câu chuyện của TrueDoc là minh chứng sống động cho triết lý xây dựng bền vững. Dưới sự dẫn dắt của CEO Lê Ngọc Hải, TrueDoc được thiết kế như một cửa hàng y tế toàn năng nơi người dùng có thể tiếp cận các dịch vụ tư vấn sức khỏe, xét nghiệm tại nhà và nhiều tiện ích khác. Mỗi tính năng trên ứng dụng đều phát triển dựa trên phản hồi của người dùng, giúp startup không ngừng hoàn thiện và cá nhân hóa trải nghiệm. Thay vì chi hàng loạt tiền cho quảng cáo, TrueDoc chọn phương thức truyền miệng – chậm mà chắc nhưng mang lại hiệu quả lâu dài, xây dựng chiến lược mở rộng tự nhiên thông qua mô hình "chăm sóc sức khỏe cho gia đình ba thế hệ".

eDoctor – một trong những nền tảng y tế số lâu đời nhất tại Việt Nam – cũng đã xây dựng được mạng lưới bác sĩ đa khoa và chuyên khoa rộng, đang hợp tác với hơn 500 điều dưỡng, hơn 400 bác sĩ và 80 phòng khám cùng bệnh viện trên cả nước, phục vụ gần 100.000 lượt khám sức khỏe. Sức mạnh cạnh tranh nằm ở cơ sở dữ liệu người dùng lớn, mạng lưới đối tác y tế rộng và khả năng tích hợp nhiều dịch vụ vào một nền tảng duy nhất – điều mà người dùng ngày càng kỳ vọng.

Nhìn về tương lai, mô hình kinh doanh bền vững trong khởi nghiệp y tế tại Việt Nam cần hội đủ bốn yếu tố: giá trị y tế có thể chứng minh được (proven clinical value), khả năng sinh lời rõ ràng (clear path to profitability), hệ thống dữ liệu được bảo mật tốt, và quan hệ đối tác chiến lược với hệ thống y tế công lập. Đồng thời, doanh nghiệp cần năng lực quản trị minh bạch, khả năng kiểm soát rủi ro pháp lý và đội ngũ lãnh đạo am hiểu chuyên môn y khoa lẫn vận hành công nghệ. Khi hội tụ đủ những yếu tố này, các startup y tế Việt Nam không chỉ có thể tồn tại qua "mùa đông gọi vốn" mà còn vươn lên trở thành những nền tảng y tế số đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

CASIC TỔNG HỢP