Trong kỷ nguyên của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, y học chính xác (precision medicine) không còn là một khái niệm viễn tưởng mà đang nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn mới của nền y tế hiện đại. Khác với phương pháp điều trị "cắt may sẵn" truyền thống – nơi một phác đồ được áp dụng cho số đông, y học chính xác là phương pháp tiếp cận mang tính cá nhân hóa tuyệt đối. Nó dựa trên việc phân tích tổng hòa các yếu tố từ thông tin di truyền (hệ gen), điều kiện môi trường sống cho đến lối sống riêng biệt của từng cá thể để đưa ra lộ trình phòng ngừa và điều trị tối ưu.

Hiện nay, y học chính xác đang nổi lên như một trong những lĩnh vực khởi nghiệp (startup) hấp dẫn và tiềm năng nhất trong hệ sinh thái y tế toàn cầu. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi hai "động cơ" chính: sự sụt giảm mạnh mẽ của chi phí giải trình tự gen và sự tiến bộ vượt bậc của trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc xử lý, phân tích các kho dữ liệu sinh học khổng lồ. Nhờ đó, các startup đang mở ra những chân trời mới trong việc chẩn đoán sớm bệnh lý nan y, dự báo nguy cơ sức khỏe và kiến tạo các liệu pháp điều trị đặc hiệu.

Trên toàn cầu, các khoản đầu tư vào lĩnh vực công nghệ sâu liên quan đến chăm sóc sức khỏe – bao gồm gen, sinh học phân tử, AI và cảm biến sinh trắc học – chiếm đến 46% tổng số giao dịch và 72% tổng vốn cổ phần mà các startup công nghệ y tế tại Đông Nam Á huy động được trong giai đoạn từ tháng 1/2020 đến tháng 9/2023, theo báo cáo Data Vantage của DealStreetAsia. Điều này cho thấy rõ rằng các nhà đầu tư đang dồn nguồn lực vào những đổi mới mang tính nền tảng, có khả năng tạo ra tác động lâu dài và bền vững trong ngành y tế.

Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng trong bản đồ khởi nghiệp y học chính xác của khu vực. Nổi bật nhất là Gene Solutions – startup được thành lập năm 2017 bởi các nhà khoa học Việt Nam được đào tạo tại Mỹ, chuyên về phát hiện các bệnh lý dựa trên dấu hiệu di truyền. Gene Solutions đã giúp các bậc cha mẹ phát hiện rối loạn nhiễm sắc thể trong thai kỳ, ngăn ngừa các vấn đề di truyền và hỗ trợ thụ thai bằng phương pháp IVF. Năm 2021, Mekong Capital đầu tư 15 triệu USD vào Gene Solutions, và đến năm 2023, startup này tiếp tục huy động thành công 21 triệu USD trong vòng Series B, trở thành thương vụ công nghệ y tế lớn thứ 7 tại Đông Nam Á trong năm đó. Không dừng lại ở đó, Gene Solutions tiếp tục tìm cách huy động 50 triệu USD trong vòng Series C.

Một startup đáng chú ý khác là Genetica – được thành lập năm 2018, chuyên phát triển công nghệ giải mã gen sử dụng AI, dành riêng cho người châu Á. Genetica đã huy động được 2,5 triệu USD từ các nhà đầu tư Silicon Valley trong vòng gọi vốn đầu tiên năm 2021, và liên tục ra mắt các sản phẩm mới trong lĩnh vực đánh giá rủi ro di truyền. Bên cạnh đó, GeneStory – được VinGroup thành lập năm 2022 với vốn điều lệ 102,3 tỷ đồng – đặt mục tiêu cung cấp dịch vụ xét nghiệm di truyền nhanh chóng và toàn diện dựa trên bộ dữ liệu tiếng Việt lớn, dành riêng cho người Việt Nam.

Động lực cốt lõi thúc đẩy sự phát triển của phân khúc này là nhu cầu ngày càng tăng về các giải pháp chăm sóc sức khỏe được cá nhân hóa. Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm hơn đến sức khỏe, họ sẽ chủ động tìm kiếm các giải pháp y tế phù hợp với đặc thù sinh học riêng của mình, thay vì chấp nhận phác đồ điều trị đại trà. Xu hướng này trùng hợp với sự gia tăng nghiên cứu và phát triển về gen ở Đông Nam Á, nơi các chương trình do chính phủ hỗ trợ và sáng kiến khu vực tư nhân đang dẫn đến việc hình thành những bộ dữ liệu gen đặc trưng cho từng dân tộc và vùng địa lý.

Thách thức lớn nhất với các startup y học chính xác tại Việt Nam nằm ở việc xây dựng bộ dữ liệu gen đủ lớn và đại diện cho quần thể người Việt, đảm bảo quyền riêng tư dữ liệu di truyền, và định hướng chính sách rõ ràng về quản lý thông tin sinh học. Tuy nhiên, những thách thức này cũng chính là cơ hội để Việt Nam tạo ra lợi thế cạnh tranh riêng trên bản đồ y học chính xác toàn cầu.

CASIC TỔNG HỢP